Sáu bàn thắng trong trận khai mạc hứa hẹn một World Cup nở rộ, nhưng sau khi Cannavaro nâng cao chiếc cúp vàng tại Berlin thì giới chuyên môn giật mình với số bàn thắng thấp nhất trong lịch sử...

Tại sao nhiều đội chạy theo phương án phòng ngự?
Cứ nhìn hai nhân vật của trận chung kết sẽ cho ra một đáp án chuẩn về sự áp đảo của bóng đá phòng ngự. Người Pháp sau khi lết vào vòng hai đã bắt đầu chơi một thứ bóng đá phòng ngự kiểu Catenacio của người Italia ngày nào. Sáu trụ đồng gồm bốn hậu vệ và cặp tiền vệ phòng ngự Makelele - Vieira đã tạo nên bức tường thép và xây cho Pháp một lối chơi không thua trước đã. Cái cách này không phải người Italia đã quên nhưng họ sử dụng thành thạo hơn và chơi biến hoá hơn.

Bóng đá thực dụng thắng thế cùng sự hiện diện của các đội thuần Châu Âu ở tứ kết. May mà cũng có một đại diện Châu Âu làm thế giới thích thú với cuộc cách tân của mình là Đức, nhưng bấy nhiêu quá ít cho sức sống mới của bóng đá tấn công - nhất là sự cách tân ấy không đưa người Đức về đến đích tại Berlin.

Trong danh sách 10 cầu thủ đề cử "Quả bóng vàng" thì có đến ba cầu thủ chơi phòng ngự là thủ môn Buffon, hậu vệ Zambrotta, trung vệ Cannavaro và chỉ có hai tiền đạo ít được đánh giá cao Klose và Henry. Trong 64 danh hiệu Cầu thủ xuất sắc trận đấu của giải thì 35 thuộc tiền vệ và 12 suất thuộc các hậu vệ, thủ môn. FIFA không ưu tiên hậu vệ nhưng khuynh hướng bóng đá phòng ngự đang được tôn vinh một cách mạnh mẽ bởi thực tế từ cái sân chơi đang hướng về cực phòng ngự.

Người Pháp vào đến chung kết nhờ một hàng thủ không biết thua và người Italia áp đảo đối phương mạnh mẽ nhưng không bao giờ rời xa hàng phòng ngự thép cổ điển làm nên cái chất của bóng đá Italia. Ngược lại, những đội bóng được kỳ vọng rất nhiều nhưng không thể vào sâu đều là những đội không biết phòng thủ. Brazil là một minh chứng. Họ thua Pháp vì tấn công nhiều nhưng không biết giữ lưới nhà. CH Czech từng được ca ngợi sau trận thắng Mỹ nhưng họ lại thua Ghana rồi thua người Italia vì không biết phòng ngự.

Sự cứng nhắc của trọng tài
Việc FIFA khuyến cáo các trọng tài hãy khắt khe với cầu thủ trên sân và nghiêm khắc với những lỗi thô bạo lẫn những kịch sĩ sân cỏ là một chủ trương đúng. Nhưng trọng tài cứng nhắc theo chỉ đạo trong khi cầu thủ không kịp thích nghi đã tạo ra sự mất cân đối giữa chủ trương và thực hiện. Điều này vô tình làm mất đi tính quyết liệt và làm thui chột sự sáng tạo của các cầu thủ.

Sự ức chế lẫn nơm nớp nỗi lo ngồi ngoài nơi từng cầu thủ, từng cá nhân là có thật. Theo lý giải của Chủ tịch Hội đồng trọng tài World Cup 2006 Siegler thì trọng tài đã thực thi yêu cầu của FIFA một cách triệt để nhưng các đội và cầu thủ đã không theo kịp với tinh thần mới. Đây cũng là một thất bại của FIFA khi không nắm bắt được chủ trương và việc thực thi khiến World Cup có khi bị biến thành "sân tập" của những ông vua để rồi sau đó thì vội vàng điều chỉnh dẫn đến tiền hậu bất nhất.

Sự điều chỉnh của FIFA với những "cú" nới tay kể từ vòng tứ kết vẫn không giúp các cầu thủ vượt qua nỗi ám ảnh và làm mất đi tính sáng tạo cần thiết lẫn sự quyết liệt cần có trong lối chơi vì ức chế và ngại ngùng. Cũng có thể xem đây là cái giá khi FIFA phá lệ mà không lường trước được mức độ tai hại.

Một World Cup vắng sao
Những giải trong nước và quốc tế có mật độ quá dày khiến nhiều trụ cột không thể có phong độ tốt nhất. Chẳng hạn trung phong số một của Juventus là Ibrahimovic chơi rất tốt nhưng khi về khoác áo Thuỵ Điển thì nhạt nhoà và có dấu hiệu quá tải. Cũng như người đồng đội chơi cặp với anh là Larsson bị "xì" sau một mùa bóng căng thẳng cùng Barca với hai danh hiệu La Liga và Champions League. Henry cũng không thể làm mới mình hay ít ra là cũng như bản sao ở Premier League.

Ngay cả những cầu thủ trẻ được kỳ vọng như Robben, Van Persie cũng mất hút sau khi chợt lóe sáng rồi tắt. Thần đồng Argentina Messi hay Rooney không tạo nên sự đột biến cần thiết và ngược lại, còn tạo nên những hiệu ứng xấu.

Bóng đá thế giới được chờ đợi sự tỏa sáng của nhiều ngôi sao trẻ nhưng cuối cùng lại chẳng có gương mặt trẻ nào xuất hiện. Không phải vì áp lực quá lớn mà phần lớn vì sự chi phối bởi lối chơi và cách chơi. Không còn dạng triệt ngôi sao bằng mọi giá nhưng với tính thực dụng bắt buộc đã làm các ngôi sao mất đi khả năng phát huy và không thích nghi kịp với tính khắc nghiệt của World Cup.

Thất vọng lớn nhất là Quả bóng vàng Châu Âu Ronaldinho. Trong đội hình vàng - xanh, cầu thủ này chơi nhạt nhoà và kém xa so với mình ở Barca - nơi anh đóng góp chức vô địch La Liga và Champions League. Lỗi ở Ronaldinho một phần nhưng lỗi lớn hơn là cách chơi của Brazil khác xa với ở Barcelona.

Ngược lại là sự trở lại tỏa sáng của những ngôi sao đứng kề cửa treo giày, như Cannavaro và Zidane đều đã qua tuổi "băm". Hàng loạt cái tên già đã lấn át những cái tên trẻ thừa sức nhưng thiếu khát vọng và thiếu sự ổn định.

Ngoài ra, còn một nguyên nhân khiến nhiều người phải nhìn lại: Đây là vòng chung kết mang lại lợi nhuận cao nhất trong lịch sử World Cup (25 tỉ USD). Bởi chính các cầu thủ từng than phiền chuyện lợi nhuận đã ảnh hưởng đến chuyên môn và chất lượng thi đấu của họ. Điều mà FIFA biết họ không nói sai nhưng lại không dám đi ngược với bài toán lợi nhuận.

Một World Cup đã khép lại, nhưng những gì thu hoạch buộc những nhà làm bóng đá thế giới phải tính đến phương thức khắc phục theo quá trình tiến hoá của môn thể thao vua thay cho hiện tượng phú quý giật lùi.