Cho thuê đất trên... giấy
Cty TNHH Vĩnh An được UBND tỉnh Đắc Nông cho thuê 1.442ha đất - rừng tại xã Ea Pô, huyện Cư Jút để trồng 862,2ha rừng nguyên liệu và caosu, khoanh nuôi bảo vệ 850ha rừng tự nhiên. Đầu mùa mưa năm 2006, Cty đưa cây giống đến trồng thì bị hàng trăm người dân địa phương vây giữ, số caosu trồng được trước đó cũng bị nhổ bỏ.
Cty TNHH Hào Quang được coi là DN làm ăn có uy tín trong lĩnh vực này, đã thực hiện khá hiệu quả dự án trồng 1.070ha rừng nguyên liệu giấy tại huyện Đắc Glong. Nhưng khi lập dự án trồng rừng ở Krông Nô, Hào Quang cũng lâm vào cảnh dở khóc dở mếu.
Dự án có tổng diện tích 660ha, nhưng Cty chỉ trồng được... 32ha, 628ha còn lại bị người dân chiếm giữ từ năm 2003 đến nay. Không chỉ các dự án được tỉnh cho thuê đất, nhiều dự án liên doanh với các lâm trường (LT) cũng bị dân chiếm đất vô tội vạ, như Cty TNHH Thành Đạt liên doanh với LT Đắc Ha có 200ha trùng với... rẫy của dân.
Các DN luôn bị đặt trong tình trạng căng thẳng vì người dân địa phương tìm mọi cách gây áp lực, cản trở hoạt động trong vùng dự án. Cty Ngọc Thanh bị 80 hộ dân xã Đắc Nia (thị xã Gia Nghĩa) thu giữ 2 xe tải và cây giống từ đầu tháng 7.2006, đến nay chưa giải phóng được. Cty Thịnh An Khương bị dân Đắc R'măng (Đắc Glong) liên tục đập phá các trạm trại, máy móc thiết bị. Nhiều trường hợp tranh chấp gay gắt, dẫn tới xô xát nghiêm trọng như Cty Thành Đạt và dân Đắc Ha (Đắc Glong)...
Một số DN không thoả thuận được với dân đã "bỏ chạy", người dân thừa cơ phá luôn diện tích rừng khoanh nuôi bảo vệ trong các dự án. Chẳng hạn, Cty TNHH Hùng Đại Dương vừa "thả tay" với dự án 170ha tại Quảng Tín (Đắc R'lấp), hàng chục hộ dân đã nhanh tay "cạo trọc" 36ha rừng để lấy đất canh tác, mua bán.
Nhà đầu tư lĩnh hậu quả
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là các dự án đầu tư vào lĩnh vực nông - lâm nghiệp ở Đắc Nông đều triển khai trên đất thu hồi của các LT, vốn đã bị người dân lấn chiếm và sử dụng ổn định. DN muốn sử dụng đất phải thoả thuận đền bù với dân, hoặc cam kết giải quyết việc làm cho họ.
Trên thực tế, dân muốn giữ đất nên luôn đưa ra mức giá đền bù... trên trời, phương án tuyển dụng cũng không khả thi, bởi các dự án nông - lâm nghiệp không cần nhiều lao động trong thời gian đầu. Dù vậy, nếu không thoả thuận được với dân để giải quyết tranh chấp, việc triển khai dự án bị chậm trễ, DN sẽ bị thu hồi đất.
Công ty TNHH Hùng Đại Dương đã bị UBND tỉnh thu hồi toàn bộ đất dự án để... cấp cho dân, với lý do Cty không sử dụng đất đúng thời gian quy định. Tương tự, Sở Tài nguyên - Môi trường đang đề xuất thu hồi đất của Cty Hào Quang, sắp tới là Cty Vĩnh An và một số DN khác.
Thiệt hại cho DN sẽ không hề nhỏ, bởi họ đã đầu tư hàng tỉ đồng để lập dự án thuê đất, khai hoang, mua cây giống v.v... Nếu tình trạng giao đất trên giấy vẫn cứ tiếp diễn, chính quyền không có biện pháp hỗ trợ DN thì môi trường đầu tư vào lĩnh vực nông - lâm nghiệp ở Đắc Nông sẽ tiếp tục "mất điểm". Chưa kể quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ở tỉnh này lại phải "thoả hiệp" với nạn phá rừng, lấn chiếm đất tràn lan.
Ông Tạ Đức Trác - Phó Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường Đắc Nông: "Việc áp dụng Điều 40, Luật Đất đai trong trường hợp này (chủ đầu tư phải thoả thuận đền bù với dân) là bất hợp lý. Bởi đây là đất do các lâm trường quản lý chứ không phải đất hoang, người dân lấn chiếm là vi phạm pháp luật. Khi Nhà nước thu hồi đất để cho thuê, DN được thuê chỉ cần thoả thuận đền bù với các lâm trường, chứ không phải thoả thuận với dân".