Đối tượng vi phạm cả trẻ em lẫn người lớn, cả người không có địa vị lẫn người có địa vị cao. Mức độ tiêu cực ngày càng trầm trọng đến mức sự vi phạm không bị xem là xấu hổ, không cần giấu giếm như một tội lỗi, người phản ứng cái tiêu cực trở thành người bất thường trong mắt cái cộng đồng tiêu cực đó.
Thực trạng này đã tạo sức ép, đòi hỏi một cuộc cách mạng. Lâu nay, bao nhiêu nhà khoa học lên tiếng cảnh báo, phân tích, kiến nghị với tất cả tâm huyết và tinh thần vì đất nước, thế nhưng kết quả không tác động nhiều để tạo thành nhu cầu một sự thay đổi lớn. Ngành giáo dục bây giờ đã có đầy đủ lý do để tạo một bước ngoặt, không theo con đường mòn của nền giáo dục bao cấp.
Có thể coi hiện trạng giáo dục đã tạo cơ hội mới cho một sự thay đổi, không thể không thay đổi.
Sửa sai ư? Rất khó, sửa chỉ sửa được bộ phận, không thể sửa toàn thể. "Tăng cường", "đẩy mạnh", "quán triệt", "nghiêm túc" là những chữ được dùng nhiều đến nhàm chán, sáo rỗng trong các văn bản, trong các cuộc họp các cấp, và các tổ chức đoàn thể được huy động tối đa, thế nhưng tình hình không những không được cải thiện mà còn nặng thêm.
Trên các phương tiện thông tin đại chúng đều có xu hướng quy lỗi cho bệnh thành tích. Nhưng tất cả đều không thấy rõ rằng, chỉ cái thành tích hình thức mới có tội lớn, từ đó sinh ra lừa đảo, giả dối mang tính tập thể, huỷ hoại nhân cách cá nhân và cộng đồng. Nếu thành tích thật thì rất đáng khuyến khích. Vấn đề là nên căn cứ vào thành tích nào, hệ quả của nó. Số học sinh giỏi, xuất sắc, khoá luận tốt nghiệp đại học và luận văn thạc sĩ điểm giỏi rất cao. Tất nhiên số lượng như vậy hoàn toàn không đáng tin cậy.
Chúng ta đã thực hiện xã hội hoá giáo dục, đã có trường tư thục nhưng từ nội dung, phương pháp, cách tổ chức dạy và học vẫn là một kiểu trường nhà nước kéo dài, một kiểu bao cấp và như vậy tất yếu dẫn đến thiếu sự sáng tạo.
Đổi mới trước hết là đổi mới về quan niệm, đổi mới tư tưởng. Nếu chỉ sửa sai thì khuyết điểm cũ lại tái sinh nguyên vẹn. Sau bao nhiêu thay đổi nền giáo dục của ta vẫn trượt dài trên nền giáo dục bao cấp.